ČEMU SLUŽI ZELENILO U GRADU I ZAŠTO MORA DA POSTOJI?


26.07.2020
Prethodnih godina, a naročito u poslednjih nekoliko meseci, sve je češća pojava ograđivanja zelenih površina u gradskim blokovima kako bi nikao još poneki objekat. Može se pretpostaviti da je to rezultat neinformisanosti o značaju ovih površina, jer u protivnom nema racionalnog razloga da se život u gradu toliko ugrozi.

Za početak, potrebno je razumeti da zelena površina u bloku nije površina koja još nije stigla da bude izgrađena, već uređeno zelenilo koje tu mora da postoji. Potpuno je razumljivo da je interes investitora da svaki kvadratni metar zemljišta pretvori u građevinsko i unovči, ali upravo zato moraju da postoje institucije koje deluju u korist grada i građana.

U urbanističkom planiranju, primetno je da je zelenilo zastupljeno u značajnim procentima na površinama svih namena. To znači da u svakom planu ili projektu mora da se nađe unapred određen procenat zelenih površina. Ove površine planiraju se kao drvoredi, travnjaci, parkovi ili šume. Pored kvaliteta ambijentalne vrednosti koju formiraju, kao i prostora rekreacije i relaksacije koji doprinose opštoj dobrobiti ljudi, zelene površine nas štite od brojnih hazarda.

Kvalitet vazduha

Od elementarnih stvari koje su najčešća asocijacija na zelenilo, odnosno na drveće u gradovima, kao najočiglednija se izdvaja proizvodnja kiseonika. Savremeni razvoj gradova, koji u urbano tkivo uvodi različite nove materijale i izvore zagađenja, trebalo bi da zahteva porast procenta zelenih površina, kako bi bilo moguće održati kvalitet vazduha na nivou koji se procenjuje zdravim za život ljudi.

Veliki broj automobila i industrijskih postrojenja u gradovima rezultirao je dramatičnim padom kvaliteta vazduha, koji u pojedinim gradovima sveta doseže i alarmantne parametre, koji su veoma štetni po zdravlje stanovništva. Ovaj slučaj primetan je i u Beogradu. Naime, tokom većeg dela godine kvalitet vazduha se nalazi u umereno štetnom i štetnom opsegu, što nije karakteristično za evropske prestonice kojima srednja vrednost kvaliteta vazduha varira između veoma dobrog i umereno dobrog.Ova vrsta problema lako se prevazilazi sadnjom visokog rastinja, odnosno drveća koje ima ulogu „filtera“ gradskog vazduha. Strateškim pošumljavanjem delova gradova upravo se utiče na smanjenje količine štetnih čestica u vazduhu, dok vazduh postaje bogatiji kiseonikom.

Toplotna ostrva

Drugi čest problem gusto izgrađenih gradova jesu toplotna ostrva, odnosno površine u gradu koje se zagrevaju i dosežu višu temperaturu od svog okruženja. Ovakvi efekti najčešće su posledica preterane izgradnje i popločavanja gradskih površina, kao i uklanjanja zelenih površina. Iako značajan udeo u kreiranju toplotnih ostrva imaju i saobraćaj i pojedini objekti, njihovo najjednostavnije rešenje se ogleda u ozelenjavanju gradskih prostora i planiranju javnih zelenih površina.

U urbanističkom projektovanju lako je prepoznati dva ekstrema pristupa javnim površinama. Jedan pristup je potpuno popločavanje prostora, dok je drugi potpuno ozelenjavanje i kreiranje veštačkog ambijenta prirode. Rezultati potpuno popločanih prostora upravo su toplotna ostrva koja nastaju kao posledica pregrevanja materijala korišćenog za popločavanje.Ako poredimo površinu u potpunosti prekrivenu betonom ili kamenom u istom okruženju kao i identičnu površinu pokrivenu travnjakom i drvećem, možemo primetiti veliku razliku u temperaturi. Kada se betonske i kamene ploče zagreju, one i emituju nazad toplotu, dok je zelena površina „upija“ i ne vraća u okruženje.

Kao što je slučaj da se velike betonske površine zagrevaju prekomernim popločavanjem, na sličan način se formiraju i toplotna ostrva u ulicama. Linearno zelenilo, odnosno drvoredi igraju ključnu ulogu u hlađenju, ali i prečišćavanju vazduha u ulicama. Drvoredi prave hlad na trotoarima i kolovozima, odnosno spuštaju temperaturu, tako da emisija toplote iz popločanja nije velika, a istovremeno stanare čiji su prozori orijentisani prema ulici štite od buke i zagađenja.

Poplave

 

Prilikom većih padavina i visokih vodostaja, veliku ulogu u sprečavanju nepogoda imaju zelene površine i pošumljene obale, koje zadržavaju vodu, odnosno štite obalu od odrona. Izgradnjom objekata na obali, kojima se narušava prirodna obaloutvrda, stvara se potencijalni hazard u slučaju podizanja nivoa reka, zbog čega dolazi do plavljenja teritorije prema zaleđu.

Po sličnom principu, izgradnjom objekata ili popločavanjem niskog zelenila na delovima parcela namenjenim zelenim površinama, uništava se prirodni način sakupljanja viška vode. Na primeru Beograda, posledice ovakvog delovanja ogledaju se u „rekama“ koje teku niz ulice posle obilnih padavina, jer postojeći šahtovi i odvodi nisu proračunati da prime svu količinu padavina. Baš tome služe travnjaci i nisko zelenilo u izgrađenim blokovima.

Pročitajte više na portalu Gradnja!

Autorka: Milja Mladenović / ENERGETSKI PORTAL SRBIJE

 

 

 

26.07.2020 · ENERGETSKI_PORTAL_SRBIJE